**سرویس خبری انتشارات وثوق | مصاحبه اختصاصی**
**مصاحبهکننده: شقایق فرهنگ**
**مصاحبهشونده: محمد هادینژاد، پژوهشگر و نویسنده کتاب «آداب و آیینهای گذر در دشتی»**
---
**شقایق فرهنگ:** سلام آقای هادینژاد. از شما برای این گفتوگو سپاسگزاریم. پیش از پرداختن به کتاب جدید، اگر موافقید کمی از پیشینه خود بگویید. میدانیم که متولد ۲۸ اسفند ۱۳۵۳ در شهر کاکی دشتی هستید و تحصیلات اولیه را در زادگاهتان گذراندهاید. سپس نیز در رشته حقوق از دانشگاه آزاد اسلامی واحد خورموج فارغالتحصیل شدید. آیا تحصیل در رشته حقوق، نگاه شما را به پژوهش در حوزه فرهنگ عامه تحت تأثیر قرار داد؟
**محمد هادینژاد:** سلام و روز شما به خیر. بله، دقیقاً. رشته حقوق به من نظم فکری، دقت در استناد و اهمیت «سند» را آموخت. وقتی سراغ فرهنگ شفاهی و آیینهای گذرا میرویم، این دقت بسیار حیاتی است. باید مانند یک مستندساز قانونی، روایات را ثبت، منابع را ارجاع و ادعاها را مبتنی بر مشاهده یا نقل معتبر کنیم. در عین حال، حقوق به من آموخت که «عادت» و «رویه» چگونه میتواند به «قانون نانوشته» یک جامعه تبدیل شود — و آیینهای گذر، دقیقاً قانون نانوشته زیستی و اجتماعی مردم دشتی است.
**شقایق فرهنگ:** جالب است. شما پیش از این، سه کتاب دیگر در حوزه فرهنگ دشتی تألیف کردهاید: «زیارتگاههای شهرستان دشتی»، «دشتی نگین فرهنگی جنوب» و «یال (باورهای مردم دشتی)». اکنون نیز «آداب و آیینهای گذر در دشتی» آماده انتشار است. به نظر میرسد یک پروژه بلندمدت و منسجم را دنبال میکنید. آیا از ابتدا چنین نقشه راهی در ذهن داشتید؟
**محمد هادینژاد:** نقشه راه به تدریج و با حس یک «کمبود» شکل گرفت. کار را با مکانهای مقدس و زیارتگاهها آغاز کردم، چون اینها عینیترین و ملموسترین نشانههای فرهنگی بودند. سپس احساس کردم باید یک نمای کلیتر از تاریخ و جغرافیای فرهنگی دشتی ارائه دهم که حاصلش «دشتی نگین فرهنگی جنوب» شد. اما در این میان متوجه شدم که لایهای عمیقتر و نامرئیتر وجود دارد: دنیای باورها و موجودات خیالی مانند «یال»، که بر زندگی روزمره مردم تأثیر مستقیم داشت. پس کتاب «یال» نوشته شد. و اکنون، «آیینهای گذر» حلقه وصل همه اینهاست؛ چرا که این آیینها، محل تلاقی «مکان» (زیارتگاه، خانه)، «تاریخ» (تداوم نسلها) و «باور» (مثلاً دور کردن یال از زائو) هستند. هر کتاب، پرسشی از کتاب قبلی را پاسخ میدهد و پرسش جدیدی برای کتاب بعد ایجاد میکند.
**شقایق فرهنگ:** فرآیند پژوهشی این کتاب جدید، با توجه به حساسیت و شخصی بودن بسیاری از آیینها (مثل زایمان یا سوگواری)، چه چالشهایی داشت؟
**محمد هادینژاد:** بزرگترین چالش، «اعتماد» بود. برای ورود به حریم آیینهایی مانند زایمان در گذشته، یا مراسم خصوصی سوگ، باید راویان حس میکردند که قصد من، قضاوت، تحقیر یا عجیبنمایی نیست، بلکه ثبت و درک یک «دانش بومی» است. سالها زندگی در آن منطقه و انتشار کتابهای پیشین، این اعتماد را ساخته بود. چالش دیگر، گردآوری روایتهای متفاوت و گاه متناقض از یک آیین بود. من وظیفه خودم میدانستم که این تفاوتها را حفظ کنم و نسخه واحد ارائه ندهم، چون همین تفاوتها نشان از پویایی و زمینی بودن یک فرهنگ دارد.
**شقایق فرهنگ:** و خبر خوش انتشار؟
**محمد هادینژاد:** بله، با افتخار و خوشحالی اعلام میکنم که کتاب «آداب و آیینهای گذر در دشتی» با همراهی ارزشمند **انتشارات ارزش قلم**، موفق به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شده و در صف انتشار قرار گرفته است. این کتاب، حاصل سالها دغدغه شخصی و پژوهش میدانی است و امیدوارم به زودی در اختیار همه علاقهمندان به فرهنگ اصیل جنوب ایران قرار گیرد.
**شقایق فرهنگ:** به عنوان سؤال پایانی، تصور میکنید این کتاب چه حرف تازهای برای نسل جوان دشتی، که ممکن است با بسیاری از این آیینها بیگانه باشند، دارد؟
**محمد هادینژاد:** پیام اصلی کتاب به نسل جوان این است: «هویت شما، تصادفی و بیریشه نیست.» هرچند امروز بسیاری از این رسوم عملی نمیشوند، اما درک منطق پشت آنها — که مبتنی است بر حمایت از مادر، استحکام خانواده، احترام به مرگ و ارتباط با طبیعت — میتواند منبع غرور و خودآگاهی باشد. این کتاب میگوید پیش از شما، جامعهای با چه ظرافتهایی خود را سازمان داده و بحرانهای زندگی را مدیریت کرده است. این دانستن، نه برای بازگشت به گذشته، که برای ساختن آیندهای با پشتوانه، ضروری است.
**شقایق فرهنگ:** از زمانی که در اختیار ما گذاشتید و از این گفتوگوی عمیق و روشنگرانه سپاسگزاریم. برایتان در ادامه راه پربارتان، توفیق روزافزون آرزو داریم.
**محمد هادینژاد:** من نیز از شما و انتشارات وثوق برای این فرصت سپاسگزارم.
---
**منتشر شده در وبلاگ خبری انتشارات وثوق**
**تاریخ انتشار:** زمستان ۱۴۰۴
**خبرنگار:** شقایق فرهنگ
