نگرشی به آرای فقهی دربیع دم

خلاصه کتاب «نگرشی به آرای فقهی در بیع دم»
نوشته: علیرضا مرادی و محمدحسین سهرابی
ناشر: انتشارات ارزش قلم، چاپ اول ۱۴۰۲

این کتاب به بررسی تحولات فقهی درباره بیع دم (خرید و فروش خون) در فقه شیعه می‌پردازد.
در گذشته، خون به دلیل نجاست و نداشتن منفعت مشروع، از جمله اعیانی دانسته می‌شد که خرید و فروش آن حرام بود. اما با پیشرفت علم پزشکی و کشف کاربردهای حیاتی خون در نجات بیماران، این حکم در دوران معاصر مورد بازنگری قرار گرفته است.

ساختار کتاب در سه بخش اصلی:

1. دوره تحریم بیع دم (از قرن پنجم تا سیزدهم هجری)

   • بررسی آرای فقهای قدیم مانند شیخ طوسی، محقق حلی، شهید ثانی و دیگران که بر حرمت بیع خون تأکید داشتند.

   • استدلال آن‌ها مبتنی بر نجاست خون، عدم منفعت محلله و اجماع فقهای پیشین بود.

2. دوره جواز بیع دم (از قرن سیزدهم هجری به بعد)

   • تحلیل نظرات فقهای معاصری مانند شیخ انصاری، کاشف الغطاء، امام خمینی، آیت‌الله خامنه‌ای و دیگران که با توجه به تغییر شرایط زمانی و کشف منافع عقلایی (مانند انتقال خون برای درمان)، حکم به جواز خرید و فروش خون داده‌اند.

   • این بخش نشان می‌دهد چگونه احکام فقهی با تحولات علوم پزشکی و نیازهای جامعه همگام می‌شوند.

3. بررسی ادله و تحول حکم

   • تحلیل آیات، روایات و اجماعات مورد استناد هر دو گروه.

   • تبیین علل تغییر حکم از حرمت به حلیت، با تأکید بر قاعده «تغییر احکام به موجب تغییر شرایط» در فقه شیعه.

نکات کلیدی کتاب:

• رویکردی تاریخی – فقهی به موضوع بیع خون دارد.

• نشان می‌دهد فقه شیعه چگونه با حفظ اصول، توان پاسخگویی به نیازهای نوین را دارد.

• برای پژوهشگران فقه، حقوق پزشکی و تاریخ علوم اسلامی منبعی ارزشمند است.

کاربرد کتاب:
مناسب برای دانشجویان، پژوهشگران فقه و حقوق، فعالان حوزه سلامت و علاقه‌مندان به تعامل دین و علم.